Problem Solving & Decision Making
ตอนที่ 2 : การตัดสินใจ ศิลปะแห่งการเลือก โดยไม่ให้อนาคตมาตำหนิในภายหลัง
ไม่มีใครสามารถหนีจากการตัดสินใจได้ แม้แต่การ “ไม่ตัดสินใจ” ก็เป็นการตัดสินใจอย่างหนึ่ง
Herbert Simon บอกไว้ว่า
“การตัดสินใจคือหัวใจของการบริหาร”
และสิ่งที่ทำให้มันซับซ้อนคือ มนุษย์ไม่เคยมีข้อมูลครบถ้วน แต่ก็ต้องเลือกอยู่ดี
Simon เสนอแนวคิดเรื่อง Bounded Rationality เราไม่สามารถมีเหตุผลแบบสมบูรณ์ เพราะเรามีขีดจำกัดของข้อมูล เวลา และพลังสมอง
ดังนั้นเราจึงเลือกสิ่งที่ “ดีพอ” มากกว่าสิ่งที่ “ดีที่สุด”
เขาเรียกพฤติกรรมนี้ว่า Satisficing ซึ่งเป็นการผสมคำระหว่าง “Satisfy” กับ “Suffice” พอใจและเพียงพอ
พูดให้สั้นคือ “การเลือกที่ไม่สมบูรณ์แบบ แต่อยู่รอดได้จริง”
ในทางตรงกันข้าม ทฤษฎี Rational Decision Making อธิบายการตัดสินใจใน 6 ขั้นตอน
เริ่มจากการนิยามปัญหา รวบรวมข้อมูล สร้างทางเลือก ประเมินผลลัพธ์ เลือกแนวทาง และติดตามผล
แต่ Simon เตือนเราว่า
“มนุษย์ไม่เดินตามขั้นตอนนี้จริง”
เพราะบางครั้งเราตัดสินใจก่อน แล้วค่อยหาเหตุผลมาสนับสนุนทีหลัง ซึ่งนักจิตวิทยาเรียกว่า Post Hoc Rationalization หรือ “เหตุผลย้อนศร”
Daniel Kahneman จึงเสนอทฤษฎี “System 1 – System 2” เพื่ออธิบายกลไกสมองสองแบบ
System 1 คือการคิดเร็วตามสัญชาตญาณ ส่วน System 2 คือการคิดช้าอย่างมีเหตุผล
ทั้งสองระบบจำเป็น แต่เมื่อ System 1 ทำงานมากเกินไป เราจะตัดสินใจแบบรีบโดยไม่ได้วิเคราะห์
และเมื่อ System 2 ทำงานมากเกินไป เราก็จะกลายเป็นคนที่วิเคราะห์จนชีวิตไม่ไปไหน
การตัดสินใจที่ดีจึงต้องอาศัย “จังหวะของสมอง”
รู้ว่าเมื่อไรควรเชื่อสัญชาตญาณ และเมื่อไรควรตั้งคำถามกับมัน
เพราะแม้สัญชาตญาณจะไว แต่ก็ชอบพาเรากลับไปทำสิ่งเดิม ๆ
ในขณะที่เหตุผลอาจช้า แต่คือสิ่งเดียวที่กล้าพาเราออกจากเส้นทางเก่า
ผู้นำที่ฉลาดจึงไม่ใช่คนที่ตัดสินใจถูกทุกครั้ง
แต่คือคนที่ตัดสินใจได้แม้ในวันที่ไม่แน่ใจ
และพร้อมยอมรับผลของการเลือกนั้นโดยไม่โยนให้โชคชะตา
